Akımların Çarpışması – Westinghouse,Edison ve Tesla

Thomas Alva Edison ve George Westinghouse’un şirketleri arasında geçen bu mücadele aynı zamanda DC ve AC elektrik akımlarının taht mücadelesi olarak da tarihte yerini almaktadır. Bu mücadelenin asıl nedeni: Hangi elektrik akımının geleceğe hükmedeceğini, ya da başka bir deyişle hangisinin gelecekte daha çok kullanım alanına sahip olacağını belirmek içindir. Bir tarafta DC akımının daha güvenilir olduğunu düşünen ve icatlarında daha çok DC akımına yer veren Thomas Alva Edison. New York’ta bulunan kendi adını verdiği şirketiyle Edison Elektrik Şirketi(Edison Electric Light Company). Diğer tarafta AC akımının geleceğin akımı olduğunu düşünen George Westinghouse. Aynı şekilde Pittsburgh’ta kurulan kendi adını verdiği Westinghouse Elektrik Şirketi(Westinghouse Electric Corporation).

Thomas Alva Edison

Thomas Edison’un 1879 yılında geliştirdiği daha elverişli güçlü ampullerin ardından, 1880 yılında New York başta olmak üzere kentlerin şehirleşmeye başlamasıyla daha geniş aydınlatma sistemine ihtiyaç duyulmaya başlandı. Bu Edison’un kendi elektrik sistemini Amerikan halkına duyurması için göz ardı edilemeyecek bir fırsattı. Fakat, DC akım sistemin bir şehri aydınlatmak için yetersiz kalmasıyla birlikte daha çok jeneratör kurması gerekiyordu. Ne kadar çok jeneratör o kadar çok kablo demekti. Bunların hepsini yapmak için ise daha yüksek bir mali bütçeye ihtiyacı vardı. Edison bunların farkındaydı o yüzden parasal bir destek almalıydı. Kısa zamanda Edison Elektrik Şirketi’nin New York’un her yerine ışığı getireceği gündem hâline gelmişti.

Dönemin ünlü iş adamlarından biri olan J.P. Morgan(John Pierpont Morgan) New York hakkında bu dedikoduları duyduğunda bu yeni ampullerin ve girişimin kendisine çok para kazandıracağını düşünür. Manhattan’ın yarısına ilk elektrik santralinin kurulması için Thomas Edison’a mali destek sağlar. Edison Elektrik Şirketi, resmen kurulmuş olur. Thomas Edison’un bunu hayata geçirmesi için artık  tek gereken şey DC akımının yetersizliğine bir çözüm bulmaktır.

Yıl 1884, 28 yaşında olan Sırp mühendis Nikola (Milutinov) Tesla ise kendi laboratuvarını kurma hayali ile Amerika’ya yeni gelmiştir. Edison’un laboratuvarına, kendi şirketini kurmak için biraz para kazanmaya gider. Bu sırada Edison elektrik dağıtımı için daha güçlü bir jeneratör yapmaya çalışıyordur. Tesla’ya göre AC akım sistemi bu proje için tam ihtiyaç olunan sistemdi. Edison’a durumu anlatmasına rağmen, Edison DC akım sisteminin daha güvenli olduğunu ve Tesla’ya kendi sisteminin elverişsiz olduğunu söyler. Bu nedenle DC akımı kullanarak çalışmalarını yapmasını ister. Edison’un tarif ettiği komplike dinamoları geliştirmesine karşılık 50.000$ ödeme bile yapacağını söylediğinde Tesla, Edison Elektrik Şirketi adı altında çalışmalara başlar.

George Westinghouse

Bu sırada rakibi Westinghouse, AC akım sisteminin getireceklerinden farkındaydı. Bu yüzden AC akım ile çalışan makinalar yapmaya çalışmasıyla beraber aydınlatma olarak da AC akımını kullanmak istiyordu. Westinghouse, Edison kadar kendini etrafta göstermiyordu. Göz önünde olmadan çalışmalarını sürdürmeye çalışıyordu. Westinghouse gazetelere yaptığı açıklamalarda her zamankinden daha iyi bir elektriğin yakın bir zamanda kullanılacağını belirtti. Aynı zamanda AC akımıyla ilgili çıkmış önyargıların yıkılması gerektiğini söyledi. “AC akımı zararlı bir akım değildir.” Diyerek uğraştıkları sistemi anlattı.

Nikola Tesla, Edison Elektrik Şirketine katkılarından dolayı bir zaman sonra Edison’un ona söz verdiği ödemeyi istedi. Tesla, dinamoyu tasarlamakla birlikte birçok başarılı çalışmaya imza atmıştı. Edison öyle bir paranın mümkün olmadığını, Amerika da işlerin bu şekilde yürümediğini söyledi. Bunun sonucunda Tesla, Edison Elektrik Şirketinden istifa etmiştir. İstifasından sonra geçirdiği günleri anlatan Tesla, para kazanmak için kazı yaptığını ve günün sonunda cebinde 2 dolarının olduğunu söyler. Fakat, Tesla için asıl zor olan mesele kazdığı çukurun Edison’un elektrik altyapı sistemi için kullanılacak olması.

Nikola Milutinov Tesla

1887 yılında kendi laboratuvarına sahip olan Nikola Tesla, Amerika Birleşik Devletleri patentli 7 alanda zamanın en değerli patentlerine sahipti. Çok fazlı AC motor örnekleri ve güç dönüştürücüler bu önemli patentlerden birkaçıydı. George Westinghouse bir gün Tesla’nın laboratuvarına gelerek ona bu patentler için 60.000$ ödeme yapacağını söylemekle birlikte şirket hissesinin bir kısmını kendisine vereceğini söyler. Tesla bunu kabul eder ve kısa bir zamanda kazandığı paranın yarısı ile yeni bir laboratuvar kurar. Karşılıklı anlaşma sonrası Westinghouse – Tesla ortaklığı artık resmiyet kazanmış oluyor.

Edison, Westinghouse’un AC sistemiyle çalışan motorlarını duyunca medyaya AC akım sistemini kötüleyici açıklamalar yaparak AC akım sistemine karşı bir propaganda başlatır. “Yaşadığım süreçte icat edeceğim hiçbir cihaz bir insanın hayatını almak amacıyla kullanılmayacak.” diye belirtir konuşmalarında. AC akımının ölümcül olduğunu göstermek için medyanın katılabileceği deneyler yapar. Çeşit çeşit hayvanları AC akım sistemiyle çalışan bir deneye alır ve akım verir. Fakat, Edison bu deneylerden beklenen tepkiyi pek alamaz.

Bu sırada New York’un Auburn şehrinde bulunan ceza evinde acısız farklı bir yöntem aranıyordu. Ceza evinde görev alan Profesör Brown idam yöntemi olarak elektriğin kullanılabileceğini düşünüyordu. Söylenene göre Edison’un Profesör Brown’a elektriğin nasıl idam da kullanılabileceği hakkında bilgi verdiği düşünülüyor. Yasal olmayan yollarla alınmış AC akım sistemiyle çalışan bir motor alınıyor. Bu motorun suçlu William Kemmler’ın medyaya kapalı idamında kullanılması için gün ayarlanıyor. Fakat, sonuç beklenildiğinden de kötü oluyor. William’ın hayatı acılar içerisin de sona eriyor. İnsanların asılmasından daha kötü, cani ve daha acılı bir yöntem olarak düşünülen yöntemden vazgeçiliyor. Anlatılanlara göre bu idam Edison’un verdiği bilgilere göre ayarlanıyor. Bahsedilenlere göre Edison AC akımını kötülemeye çalıştığından dolayı böyle bir olaya girişiyor.

Ne tesadüftür ki bu zaman da Columbus’un Amerika’ya ayak basmasının 400.yılını kutlamak için Chicago da Columbus Fuarı planlanıyordur. 27 milyon kişi tarafından merak edilen asıl konu ise bu fuarın ışıklandırma sistemi olarak ne kullanılacağı. Westinghouse – Tesla ve Edison için bunun ne anlama geldiği anlaşılıyordur sanırım. Kısacası, fuarı ışıklandırmaya hak kazanan, geleceği aydınlatmaya hak kazanacaktır. Edison’a maddi destek sağlayan J.P Morgan Edison’un şirketini sahiplenir ve ismini General Electric Şirketi (General Electric Company) olarak değiştirir. Jüri önüne çıkan AC-DC sistemleri AC’nin zaferiyle sona erer. Westinghouse’un önerdiği AC sistemi Edison’un önerdiği DC sistemine göre mali açıdan daha ucuz ve daha verimli olduğu anlaşılır. Tarafların sunduğu raporlarda DC akım sisteminde ki maliyetin çoğu kablo sistemleri olarak görülür. AC sisteminde ise fazla miktarda kabloya ihtiyaç yoktur çünkü AC akımıyla oluşturulmuş sistem daha uzak bölgelere neredeyse hiç enerji kaybetmeden ulaşır.

1 Mayıs 1893,belediye başkanı Grover Cleveland’ın bastığı düğme sonrası yüzbinlerce ampul geceyi aydınlatmaya başladı. Bu “Işığın Şehri” Tesla, Westinghouse ve 12, 1000 beygir gücünde ki AC jeneratörlerine borçluydu. Elektriğin devrimi gerçekleşmiş oldu… Tesla’nın yaptığı AC akım ile çalışan jeneratörler, dönüştürücüler 27 milyon kişiye sunulmuş oldu. Artık anlaşılmıştı geleceğin gücü AC idi. Bu zaman diliminden sonra Amerikada olan cihazların %80’i AC kullanan sistemler olarak tarihe geçti.

Kaynak : https://www.pbs.org/tesla/ll/ll_warcur.html https://study.com/academy/lesson/thomas-edison-george-westinghouse.html https://www.newscientist.com/article/2211368-the-real-history-of-electricity-is-more-gripping-than-the-current-war/ https://www.thevintagenews.com/2019/07/16/edison-tesla-film/ https://www.smithsonianmag.com/history/edison-vs-westinghouse-a-shocking-rivalry-102146036/
  • Site İçi Yorumlar

En az 10 karakter gerekli
Makale gönderim sistemimize hoş geldiniz

Galeri Alanı

828 x 478