Laniakea ve Uzaya Büyük Ölçekte Bakış

Uzay ya da evren denilince aklınıza ne geliyor ? Gözünüzde nasıl bir görüntü canlanıyor ? Aşağıdaki görüntü mü ?

Ya da bu görüntü mü ?

Bu görüntüler canlanıyorsa haklsınız,gerçekten uzay ya da evren böyle.Ama mikro ölçekte.Hani bir söz vardır, buz dağının görünen yüzü diye. Gördüklerimiz buz dağının görünen yüzeyindeki sadece bir buz taneciği. Peki büyük ölçekte nasıl bir şeydir ? Büyük ölçekte şudur :

Kaynak: Volker Springel/Max Planck Institute For Astrophysics/SPL

Bu gördüğünüz yapının adı kozmik ağdır ve filamentlerden oluşur.Galaksiler birbirlerine filamentler ile bağlanmıştır. Bu filamentler gazlardan oluşmuştur ve bu gazlar galaksileri beslerler. Filamentler ve bu filamentlerin kesişim noktalarında yani düğüm noktalarında olan galaksiler hariç geri kalan tüm yerler karanlık boşluktur (dark void). Filamentleri oluşturan gazların evrendeki gazların %60’ından fazla olduğu düşünülüyor. Filamentlerin direkt olarak gözlenebilmesi bu gazların difüz olmuş olması ve galaksilerin parlaklıklarından dolayı görünememesi nedeniyle oldukça zordur. Zaten yukarıda paylaşılan kozmik ağın görüntüsü elde edilen verilerin bilgisayarlarda simüle edilmesi sonucunda ortaya çıkmıştır,direkt olarak görüntülenmemiştir. Bu kozmik ağı görüntüleyememize rağmen 3 Ekim 2019 tarihinde yayımlanan çalışmada astronomlar filamentleri gözleyebildiler. Lyman-alfa ışımaları yapan gaz kütlelerini bulundurduğu bilinen SSA22 galaksi kümesini inceleyen astronomlar filamentleri görüntüleyebilmek için bu ışımalardan yararlandılar.

Filamentlerin bir hat boyunca uzandıkları görülüyor.Beyaz noktalar galaksileri gösteriyor. Kaynak: Hideki Umehata/PA

Uzayın ağ ve filament yapısını gördüğümüze göre galaksimize artık daha büyük ölçekten bakabiliriz.

2014’te Nature dergisinde yayımlanan bir çalışmada Hawaii Üniversitesi tarafından liderlik edilen bir grup bilim adamı evrenin genişlemesi-kütle çekimi olmak üzere birbirine zıt şekilde çalışan iki etkinin sayesinde etrafımızdaki 8000 galaksinin hareketlerini ve konumlarını incelediler. Bize yaklaşan ve bizden uzaklaşan galaksileri belirlediler ve bir kozmik harita çıkarıp bu galaksilerin uzayda izlediği yolları (flow) gösterdiler. Bunun sonucunda galaksimizin, içinde binlerce galaksi barındıran süper galaksi kümesinde olduğunu gösterdiler ve adına Laniakea yani Hawaii dilinde “sınırları ölçülemeyen cennet” anlamına gelen bir isim verdiler.

Milky Way yani Samanyolu Galaksisi Laniakea’nın uç sınırlarından birinde yer alıyor.

Laniakea’nın kütleçekimsel merkezinde Büyük Çekici (Great Attractor) denilen Samanyolu’nun binlerce katı büyüklüğünde kütleye ve yoğunluğa sahip olan bir kütlesel anomali var.Bu o kadar büyük bir kütle ki, milyonlarca ışık yılı uzaklıktan bizim galaksimiz de dahil olmak üzere Laniakea’daki tüm galaksileri kendine doğru çekiyor.

Kaynak:  dx.doi.org/10.1088/0004–6256/146/3/69

Peki bu büyük kütleyi kendine çeken bir şey var mı ? Evet var (mağrur olma padişahım senden büyük Allah var 🙂 ) Büyük Çekici’yi kendine çeken gök cismi ise Shepley Süper Galaksi Kümesi ‘nde bulunan Shepley Attractor. Shepley aynı zamanda Laniakea’nın komşusu.Shepley ve Büyük Çekici’ye zıt yönde çalışan,Shepley’nin zıt kutbu gibi düşünebileceğimiz bir itici de var.Adı Dipole Repeller. Dipole Repeller’ın galaksileri iten ve Shepley Attractor’a gönderen muazzam büyüklükte ve çok düşük yoğunlukta bir boşluk olduğu düşünülüyor (supervoid).

Shepley Çekici’sini, Büyük Çekici’yi, Dipole Repeller’ı ve galaksilerin bu itme-çekme olayında izledikleri yollar gösteriliyor. Kaynak :http://irfu.cea.fr/Projets/coast_documents/dipolerepeller-graphics.html

Bu muazzam büyüklükte süper galaksi kümelerinin sınırlarının olduğu yerde galaksilerin akışları tıpkı suyun bir havzada kollara ayrılması gibi birden çok ayrı kollara ayrılıyor.Süper kümelerin sınırları böyle belirleniyor.

Laniakea ve ona komşu olan süper küme Perseus – Pisces

Kaynakça

https://www.popsci.com/cosmic-web-filament/

https://en.wikipedia.org/wiki/Dipole_repeller

https://www.livescience.com/cosmic-web-hydrogen-filament-photo.html#:~:text=This%20gassy%2C%20intergalactic%20network%20is,star%2Dproducing%20regions%20in%20space.

https://www.forbes.com/sites/startswithabang/2020/02/04/our-home-supercluster-laniakea-is-dissolving-before-our-eyes/#5a39a9f92e96

  • Site İçi Yorumlar

En az 10 karakter gerekli
Makale gönderim sistemimize hoş geldiniz

Galeri Alanı

828 x 478