Browse By

Viyana Teknik Müzesi

Selamlar, bu yazıda Viyana’da bulunduğum sırada gerçekleştirdiğim teknik müze ziyaretimden bahsedeceğim. Gezi sırasında çektiğim bazı icatların fotoğraflarını sizlerle paylaşmakla birlikte ne olduklarını açıklayacağım. Şimdiden keyifli okumalar dilerim… 😊

Viyana Teknik Müzesi’ne gerçekleştireceğiniz olası ziyaretinize karşılığın geçmişten bu yana teknolojiye ve bilime dair geniş çaplı bir bilgi bombardımanına tutulacağınızı rahatlıkla söyleyebilirim.Viyana Teknik Müzesi sadece bununla da kalmamış. Müzik aletlerinin tarihi, sanat ve şehir kanalizasyon sisteminin nasıl kurulduğu gibi birbirinden farklı konular hakkında materyaller de taşımaktadır. Çektiğim fotoğrafları tanıtmadan önce müzede her gün bir etkinliğe yer verildiğini aynı zamanda ziyaretçilerin deneyleri kendileri tecrübe etmesi için birden fazla deney platformunun bulunduğunu söylemeden geçemeyeceğim.

Centrifugal Governor (Merkezi Santrifüjör)

Merkezkaç kuvvetine dayalı buhar makinelerinde kullanılan bir prototip  parça. Görevi, buharın geçişini sağlayan kapakçıkların açılıp kapanmasını sağlamak. Bu bağlamda buhar makinesinin çalışma hızını ayarlayan kısım olarak da nitelendirilebilir. Topların bağlandıkları merkez ne kadar hızlı dönerse, toplarda bir o kadar dışa savrulmak ister yani hızlanır. Bu hızlanma makinedeki kapakçıları kapatır ve makine yavaşlar.

Aşağıda belirttiğim video da bu makinenin çalışma mekanizması yer almaktadır. Toplara uygulanan merkezkaç kuvveti azaldıkça videonun sonuna doğru işaretleyeceğim yerin hareketine dikkat etmenizi istiyorum.

Yuvarlak içine aldığım kısım buhar gazının makineye giriş yaptığı yer.

Basit bir sistem olarak gözükse de bu önemli cihazın makinedeki çalışma şekli bu kadar göz önünde değil. Ama çalışma prensibi aynı.

Merak edenler için aşağıdaki video da gerçekte nasıl bir çalışma sisteminin olduğunu anlatmaktadır:

Edison’s Dynamo (Edison’un Dinamosu)

1882 yılında New York’ta dünyanın ilk elektrik ağını kurmak için bu tip bir yapı kullanılmıştır. Adından da anlaşıldığı gibi Thomas Alva Edison tarafından tasarlanmıştır. Normal dinamolardan farkı ise daha büyük olması ve buna bağlı olarak tel sarım sayısının da fazla olması. Dinamolar, elektromanyetik alanla  güçlendirilmiş doğrusal akım (DC) üreten prototiplerdir. Aynı zamanda dinamolar jeneratör olarak da bilinmektedir. Fakat jeneratör kavramı daha çok alternatif akım (AC) üreten “dönüştürücü” olarak geçmektedir.

Electric Motor (Elektrik Motoru)

Fotoğrafta görülen Viyana’nın merkezinde bulunan psikiyatri hastanesinde (Krankenhaus Baumgartner Höhe) 1974 yılına kadar kullanılan elektrik motorlarından biri.

Peki bu cihaz nasıl çalışıyor ?

Elektrik motorlarının kullanım amacı elektrik enerjisini hareket enerjisine dönüştürmektir. Basitçe anlatmak gerekirse magnetler yardımıyla manyetik alan oluşturulmuş bölgeye, bir ucu açık tel çerçeve yerleştirilmiştir.

Tel çerçevenin üstündeki oklar akımın yönünü belirtmektedir.

Bu duruma maruz bırakılmış tel sağ-sol üst köşede belirtilmiş okların yönünde dönmeye başlar.

Magnetin oluşturduğu manyetik kuvvet ve akım geçen telin oluşturduğu manyetik kuvvetin bileşkesi telde ki bu dönme olayına neden olur dersek yanlış olmaz.

Cylinder Blower with Beam (Doğrusal Silindirik Pompa)

1847 yılında Avrupa’da kullanılmış olan en eski mekanik sistemlerden biri. Avusturya Gusswerk’te üretilen çift silindirli pompa. Tasarımı o zamanın buhar makinelerinden esinlenilmiştir. Demir eritimi yapan fabrikalarda kullanılıyordu. Fakat, geniş demir ve kömür fırınlarının çıkmasıyla 1901 yılına doğru kullanımı azaldı. Ayrıca fotoğrafta görülen makine demir tabak baskısı yapan bir fabrikada kullanılmıştır.

Electricity from combustible fuels (Yakıttan elektrik enerjisi üretimi)

Bu makine dönemin mühendislik başyapıtlarından biri olarak geçmektedir. Ayrıca sanayi devriminin sembollerinden biri olduğunu da söyleyebiliriz. Bildiğiniz üzere kömürleşme süreci uzun bir dönemi kapsamaktadır. Bitkilerin ve hayvan kalıntıları yaklaşık 250 milyon sonra kömür kıvamına gelmektedir. Aynı zamanda bu kalıntılarından yakıt olarak kullanılabilecek olgunluğa gelmeleri 250 yıl sürmektedir. Bulunduğu dönemde alanının en verimli icatlarından biri olan bu makine kömür vb. yakıtları kullanarak en kısa zamanda en yüksek elektrik enerjisini üretmek amacıyla kullanılmıştır.

Vertical Steam Engine (Dikey Buhar Makinesi)

Sanayi devriminin asıl sembollerinden biri olan buhar makineleri 19.yüzyılın teknolojik başarısı olarak geçmektedir. Bulunduğu dönemde yaşayan insanlar için çok büyük bir teknolojik adım olarak görülen buhar makineleri İsviçreli bilim insanı olan Christoph Bernoulli “insanlık şimdi istediği zaman güç üretebilecek güçte” diyerek bu büyük adımı yorumlamıştır. Buhar makinelerinin kullanım amacı buhardan mekanik enerji üretmektir. Buna en iyi örnek buharla çalışan trenler verilebilir. Buharın ürettiği baskı silindirin içinde bulunan pistonun ileri-geri hareket yapmasını sağlar.

Aşağıda belirtilmiş videonun 2:40 bölümünden sonra makinenin nasıl çalıştığını merak edenler inceleyebilir.

Lenoir’s Gas-Motor (Lenoir’in Gaz Motoru)

1860 yılında J.Etienne Lenoir tarafından ilk içten yanmalı motor olarak patenti alınmış ve birçok amaçla kullanılmıştır. Çift birbirine paralel iki buhar makinesini belirli bir sistemle birleştirerek bir motor üretmiştir. 1862 yılında ilk içten yanmalı motora sahip otomobili üretti. Bu otomobil ile yaklaşık 2,3 saat sürüş yaptı ve 10 kilometre yol katedebildi. Dönemin motorlarına göre yaklaşık %4’lük kazanç sağlayan Lenoir’in motoru yine de yeterince ekonomik değildi. Lenoir’in motorunun tarih açısından sahip olduğu bir başka önemli nokta ise ondan sonra gelecek motorların çalışma sistemi bu motordan esinlenilmiştir.

Mercury-arc Rectifier (Civalı Redresör)

1902 yılında Peter Cooper Hewitt tarafından endüstriyel motorlara ve elektrikli lokomotifler gibi birçok taşıtın elektrik enerjisini sağlaması amacıyla üretilmiştir. New York’ta bulunan metro istasyonunun güç sistemi de bu cihaz ile sağlanmıştır. Kısaca açıklamak gerekirse civalı redresörün çalışma amacı alternatif akımı doğrusal akıma dönüştürmektir.

Fotoğrafta görülen cam tüpün içerisinde 3 ya da daha fazla elektrot(elektriğin giriş ya da çıkış yapabildiği iletken bir parça) bulunmaktadır. Belirli miktarda akımın etkisiyle tabanda bulunan civa buharlaşmaya başlamasıyla cam tüpün diğer ucuna doğru yükselir. Yükselmiş civa alternatif akım bağlanmış sisteme etki ederek, alternatif akımın yarattığı dalga fonksiyonunu ya da başka bir söylemle alternatif akımın yarattığı çift yönlü akımı engelleyerek tek yönlü akıma çevirir yani doğrusal akıma çevirir.

Bu sistemde bulunan civanın görevi elektrik sistemlerinde bulunan diyot (AC sistemlerinde oluşan çift yönlü akımı sadece bir yöne dönüştüren devre elemanı) ile aynıdır diyebiliriz. Yüksek voltaja dayanıklı bir yapıya sahip olan civalı redresörler bazı yerlerde hâlâ kullanılmasına karşın 1990 yılında New York metro hattından kaldırılmıştır.

Nükleer enerji geleceği gösteren mi yoksa yok eden bir yol mu ?

Avusturya’nın büyük kesimine hitap eden “Kronen Zeitung” adında olan gazetenin çıkarmış olduğu özel bir sayı. 1960 yılında Avusturya parlamentosunun aldığı Alman asıllı nükleer santral kararına atfen yayımlanmıştır.

Nükleer merkezin kurulmasından 2 yıl önce yani 1976 yılında Avusturya devleti, nükleer enerjinin yararlı bir şey olduğunu anlatmak amacıyla etkinlikler düzenlemesine rağmen zaman geçtikçe Avusturya medyası tarafından daha çok eleştiri almaya başlar.

Avusturya’nın Zwentendorf şehrine kurulması planlanan nükleer santral 15 Aralık 1978 yılında Avusturya parlamentosunda yaşanan konu ile ilgili zıtlıklardan dolayı oy verme sürecine gidilmiştir. Oy birliğiyle nükleer santral projesi durdurulmuş olup mart 1998’e kadar Avusturya’nın nükleer enerjiye karşı olduğunu dile getiren yasa yürürlüğe girer.

Daha sonra 1997 yılında parlamentonun çıkardığı bir yasa ile Avusturya’ya nükleer enerji adı altında taşımacılık,deney ya da sanayi kurumlarının varlığını yasaklamış ve kendini anti-nükleer bir ülke olarak tanımlamıştır.

KAYNAKÇA

https://www.technischesmuseum.at/language/en-us/home

https://edisontechcenter.org/generators.html

https://www.explainthatstuff.com/electricmotors.html

http://www.mechanicaltutorial.com/steam-engine-defination-and-working-principle-of-steam-engine

http://scihi.org/etienne-lenoir-and-the-internal-combustion-engine/

https://www.deutsches-museum.de/en/collections/machines/power-engines/combustion-engines/precursors-of-the-combustion-engine/lenoir-engine-1861/

https://www.britannica.com/biography/Etienne-Lenoir

https://edisontechcenter.org/MercArcRectifiers.html

One thought on “Viyana Teknik Müzesi”

  1. Avatar
    Müzeyyen hnm says:

    Ata’cığım,

    Şahane bir metin. Gurur duydum olurken.

    Yolun açık olsun🙏

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir