Browse By

Akımların Çarpışması Westinghouse,Tesla & Edison

Giriş

Thomas Alva Edison ve George Westinghouse’un şirketleri arasında geçen bu mücadele aynı zamanda DC ve AC elektrik akımlarının taht mücadelesi olarak da tarihte yerini almaktadır. Bu mücadelenin asıl nedeni: Hangi elektrik akımının geleceğe hükmedeceğini, ya da başka bir deyişle hangisinin gelecekte daha çok kullanım alanına sahip olacağını belirlemek içindir. Bir tarafta DC akımının daha güvenilir olduğunu düşünen ve icatlarında daha çok DC akımına yer veren Thomas Alva Edison. New York’ta bulunan kendi adını verdiği şirketiyle Edison Elektrik Şirketi(Edison Electric Light Company). Diğer tarafta AC akımının geleceğin akımı olduğunu düşünen George Westinghouse. Aynı şekilde Pittsburgh’ta kurulan kendi adını verdiği Westinghouse Elektrik Şirketiyle(Westinghouse Electric Corporation).

1879

Thomas Edison’un 1879 yılında geliştirdiği daha elverişli güçlü ampullerin ardından, 1880 yılında New York başta olmak üzere kentlerin şehirleşmeye başlamasıyla daha geniş aydınlatma sistemine ihtiyaç duyulmaya başlandı. Bu Edison’un kendi elektrik sistemini Amerikan halkına duyurması için göz ardı edilemeyecek bir fırsattı. Fakat, DC akım sistemi bir şehri aydınlatmak için yetersiz kalmasıyla birlikte daha çok jeneratör kurması gerekiyordu. Ne kadar çok jeneratör o kadar çok kablo demekti. Bunların hepsini yapmak için ise daha yüksek bir mali bütçeye ihtiyacı vardı. Edison bunların farkındaydı o yüzden parasal bir destek almalıydı. Kısa zamanda Edison Elektrik Şirketi’nin New York’un her yerine ışığı getireceği gündem hâline gelmişti.

Dönemin ünlü iş adamlarından biri olan J.P. Morgan(John Pierpont Morgan) New York hakkında bu dedikoduları duyduğunda bu yeni ampullerin ve girişimin kendisine çok para kazandıracağını düşünür. Manhattan’ın yarısına ilk elektrik santralinin kurulması için Thomas Edison’a mali destek sağlar. Edison Elektrik Şirketi, resmen kurulmuş olur. Thomas Edison’un bunu hayata geçirmesi için artık  tek gereken şey DC akımının yetersizliğine bir çözüm bulmaktır.

1884

Yıl 1884, 28 yaşında olan Sırp mühendis Nikola (Milutinov) Tesla ise kendi laboratuvarını kurma hayali ile Amerika’ya yeni gelmiştir. Edison’un laboratuvarına kendi şirketini kurmak için biraz para kazanmaya gider. Bu sırada Edison, elektrik dağıtımı için daha güçlü bir jeneratör yapmaya çalışıyordur. Tesla’ya göre AC akım sistemi bu proje için tam ihtiyaç olunan sistemdi. Edison’a durumu anlatmasına rağmen, Edison DC akım sisteminin daha güvenli olduğunu ve Tesla’ya kendi sisteminin elverişsiz olduğunu söyler. Bu nedenle DC akımı kullanarak çalışmalarını yapmasını ister. Edison’un tarif ettiği komplike dinamoları geliştirmesine karşılık 50.000$ ödeme bile yapacağını söylediğinde Tesla, Edison Elektrik Şirketi adı altında çalışmalara başlar.

Bu sırada rakibi Westinghouse, AC akım sisteminin getireceklerinden farkındaydı. Bu yüzden AC akım ile çalışan makinalar yapmaya çalışyordu. Aydınlatma olarak da AC akımını kullanmak istiyordu. Westinghouse, Edison kadar kendini etrafta göstermiyordu. Göz önünde olmadan çalışmalarını sürdürmeye çalışıyordu. Westinghouse gazetelere yaptığı açıklamalarda her zamankinden daha iyi bir elektriğin yakın bir zamanda kullanılacağını belirtti. Aynı zamanda AC akımıyla ilgili çıkmış önyargıların yıkılması gerektiğini söyledi. “AC akımı zararlı bir akım değildir.” Diyerek uğraştıkları sistemi anlattı.

Nikola Tesla, Edison Elektrik Şirketine katkılarından dolayı bir zaman sonra Edison’un ona söz verdiği ödemeyi istedi. Tesla, dinamoyu tasarlamakla birlikte birçok başarılı çalışmaya imza atmıştı. Edison öyle bir paranın mümkün olmadığını, Amerika da işlerin bu şekilde yürümediğini söyledi. Bunun sonucunda Tesla, Edison Elektrik Şirketinden istifa etti. İstifasından sonra geçirdiği günleri anlatan Tesla, para kazanmak için kazı yaptığını ve günün sonunda cebinde 2 dolarının olduğunu söyler. Fakat, Tesla için asıl zor olan mesele kazdığı çukurun Edison’un elektrik altyapı sistemi için kullanılacak olmasıdır.

1887

1887 yılında kendi laboratuvarına sahip olan Nikola Tesla, Amerika Birleşik Devletleri patentli 7 alanda zamanın en değerli patentlerine sahipti. Çok fazlı AC motor örnekleri ve güç dönüştürücüler bu önemli patentlerden birkaçıydı. George Westinghouse bir gün Tesla’nın laboratuvarına gelerek ona bu patentler için 60.000$ ödeme yapacağını söyler. Bununla beraber şirket hissesinin bir kısmını kendisine vereceğini de ekler. Tesla bunu kabul eder ve kısa bir zamanda kazandığı paranın yarısı ile yeni bir laboratuvar kurar. Karşılıklı anlaşma sonrası Westinghouse – Tesla ortaklığı artık resmiyet kazanmış olur.

Edison, Westinghouse’un AC sistemiyle çalışan motorlarını duyunca medyaya AC akım sistemini kötüleyici açıklamalar yaparak AC akım sistemine karşı bir propaganda başlatır. “Yaşadığım süreçte icat edeceğim hiçbir cihaz bir insanın hayatını almak amacıyla kullanılmayacak.” diye belirtir konuşmalarında. AC akımının ölümcül olduğunu göstermek için medyanın katılabileceği deneyler yapar. Çeşit çeşit hayvanları AC akım sistemiyle çalışan bir deneye alır ve akım verir. Fakat, Edison bu deneylerden beklenen tepkiyi pek alamaz.

Bu sırada New York’un Auburn şehrinde bulunan ceza evinde idam için acısız farklı bir yöntem aranıyordur. Ceza evinde görev alan Profesör Brown idam yöntemi olarak elektriğin kullanılabileceğini düşünür. Söylenene göre Edison’un Profesör Brown’a elektriğin nasıl idam da kullanılabileceği hakkında bilgi verdiği düşünülüyor. Yasal olmayan yollarla alınmış AC akım sistemiyle çalışan bir motor alınır. Bu motorun suçlu William Kemmler’ın medyaya kapalı idamında kullanılması için gün ayarlanır. Fakat, sonuç beklenildiğinden de kötü olur. William’ın hayatı acılar içerisin de sona erir. İnsanların asılmasından daha kötü, cani ve daha acılı bir yöntem olarak düşünülen yöntem cazibesini kaybetmeye başlar. Anlatılanlara göre bu idam, Edison’un verdiği bilgilere göre ayarlandı. Bir kısım Edison’un AC akımını kötülemeye çalıştığından dolayı böyle bir olaya giriştiğini düşünür.

Columbus Fuar’ı-400.yıl

Ne tesadüftür ki bu zaman da Columbus’un Amerika’ya ilk ayak basışının 400.yılını kutlamak için Chicago da Columbus Fuar’ı planlanıyordur. 27 milyon kişi tarafından merak edilen asıl konu ise bu fuarın ışıklandırma sistemi olarak ne kullanılacağı. Westinghouse – Tesla ve Edison için bunun ne anlama geldiği anlaşılıyordur sanırım. Kısacası, fuarı ışıklandırmaya hak kazanan, geleceği aydınlatmaya hak kazanacaktır. Edison’a maddi destek sağlayan J.P Morgan Edison’un şirketini sahiplenir ve ismini General Electric Şirketi (General Electric Company) olarak değiştirir. Jüri önüne çıkan AC-DC sistemleri AC’nin zaferiyle sona erer. Westinghouse’un önerdiği AC sistemi Edison’un önerdiği DC sistemine göre mali açıdan daha ucuz ve daha verimli olduğu anlaşılır. Tarafların sunduğu raporlarda DC akım sisteminde ki maliyetin çoğu kablo sistemleri olarak görülür. AC sisteminde ise fazla miktarda kabloya ihtiyaç yoktur çünkü AC akımıyla oluşturulmuş sistem daha uzak bölgelere neredeyse hiç enerji kaybetmeden ulaşır.

1 Mayıs 1893, belediye başkanı Grover Cleveland’ın bastığı düğme sonrası yüz binlerce ampul geceyi aydınlatmaya başladı. Bu “Işığın Şehri” Tesla, Westinghouse ve 12, 1000 beygir gücünde ki AC jeneratörlerine borçludur. Herkes farkında olmadan elektriğin devrimine merhaba der… Tesla’nın yaptığı AC akım ile çalışan jeneratörler, dönüştürücüler 27 milyon kişiye sunulmuş olur. Artık anlaşılmıştı geleceğin gücü AC idi. Bu zaman diliminden sonra Amerika da olan cihazların %80’i AC kullanan sistemler olarak tarihe geçer.

Kaynakça

https://www.pbs.org/tesla/ll/ll_warcur.html

https://study.com/academy/lesson/thomas-edison-george-westinghouse.html

https://www.newscientist.com/article/2211368-the-real-history-of-electricity-is-more-gripping-than-the-current-war/

https://www.thevintagenews.com/2019/07/16/edison-tesla-film/

https://www.smithsonianmag.com/history/edison-vs-westinghouse-a-shocking-rivalry-102146036/

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir