Viyana Teknik Müzesi

Selamlar, bu yazımda Viyana’da bulunduğum sırada gerçekleştirdiğim teknik müze ziyaretimden bahsedeceğim. Gezi sırasında çektiğim bazı icatların fotoğraflarını sizlerle paylaşmakla birlikte ne olduklarını açıklayacağım. Şimdiden keyifli okumalar dilerim.

Viyana Teknik Müzesi’nde geçmişten bu yana teknolojiye ve bilime dair geniş çaplı bir bilgi bombardımanına tutulacağınızı rahatlıkla söyleyebilirim. Lakin Viyana Teknik Müzesi sadece bununla kalmamış. Müzik aletlerinin tarihi, sanat ve şehir kanalizasyon sisteminin nasıl kurulduğu gibi birbirinden farklı konularla ilişkili materyallerinde bulunduğu bir müze aynı zamanda. Çektiğim fotoğrafları tanıtmadan önce müzede her gün bir etkinliğe yer verildiğine ve aynı zamanda ziyaretçilerin deneyleri kendileri tecrübe etmesi için birden fazla platformunda olduğunu söylemeden geçemeyeceğim. İleri zamanlarda Viyana’ya bir gezi planlıyorsanız bu müzeye göz atmadan seyahatinizi bitirmeyin derim.

1. Centrifugal Governor

Merkezkaç kuvvetine dayalı buhar makinelerinde kullanılan bir prototip parça. Görevi buharın geçişini sağlayan kapakçıkların açılıp kapanmasını sağlamak. Bu bağlamda buhar makinesinin çalışma hızını ayarlayan kısım olarak da nitelendirilebilir. Topların bağlandıkları merkez ne kadar hızlı döner ise toplar bir o kadar dışa savrulmak ister ve ne kadar hızlanırsa bu savruluş artar. Bu hızlanma makineye giren buharın geçtiği kapakları kapatır ve makineyi yavaşlatır. Kısacası, makinenin buhar geçişini yapılandırır ve aşırı ısınmasını önler.

Aşağıda belirttiğim video, bu makinenin çalışma mekanizmasını bir nevi anlatmaktadır. Topların yavaşlamasıyla beraber videonun sonuna doğru işaretleyeceğim yerin hareketine dikkat etmenizi istiyorum.

Yuvarlak içine aldığım kısım buhar gazının makineye giriş yaptığı yer.

Basit bir sistem olarak gözükse de bu önemli cihazın makinedeki çalışma şekli bu kadar göz önünde değil. Ama çalışma prensibi aynı.

Merak edenler için aşağıda belirttiğim video gerçekte nasıl bir çalışma sistemi izlediğini anlatmaktadır:

2. Edison Dynamo

1882 yılında New York’ta, dünyanın ilk elektrik ağını kurmak için bu tip bir yapı kullanılmıştır. Adından da anlaşıldığı gibi Thomas Alva Edison tarafından tasarlanmıştır. Normal dinamolardan farkı ise daha büyük olması buna bağlı olarak tel sarım sayısının fazla olmasıdır. Dinamolar elektromanyetik alanla güçlendirilmiş, doğrusal akım (DC) üreten yapı birimleridir. Aynı zamanda dinamoların jeneratör adıyla anılmışlığı vardır. Fakat jeneratör kavramı daha çok AC (Alternatif Akım) üreten “dönüştürücü” olarak geçmektedir.

3. Electric Motor

Fotoğrafta görülen Viyana’nın merkezinde bulunan psikiyatri hastanesinde (Krankenhaus Baumgartner Höhe) 1974 yılına kadar kullanılan elektrik motorlarından biri.

Peki bu cihaz nasıl çalışıyor ?

Elektrik motorlarının kullanım amacı elektrik enerjisini hareket enerjisine dönüştürmektir. Basitçe anlatmak gerekirse magnetler yardımıyla manyetik alan oluşturulmuş bölgeye, bir ucu açık tel çerçeve yerleştirilmiştir. Tel çerçevenin üstündeki oklar akımın yönünü belirtmektedir. Bu duruma maruz bırakılmış tel sağ-sol üst köşede belirtilmiş okların yönünde dönmeye başlar. Peki neden dönüyor ? Magnetin oluşturduğu manyetik kuvvet ve akım geçen telin oluşturduğu manyetik alandan oluşan kuvvetin bileşkesi, telde bu dönme olayına neden olur dersek yanlış olmaz.

4. Cylinder Blower with Beam (Doğrusal Silindir Pompası)

1847 yılında Avrupa’da kullanılmış olan en eski mekanik sistemlerden biri. Avusturya Gusswerk’te üretilen çift silindirli pompa. Tasarımı o zamanın buhar makinelerinden esinlenilmiştir. Demir eritimi yapan fabrikalarda kullanılıyordu. Fakat, geniş demir ve kömür fırınlarının çıkmasıyla 1901 yılına doğru kullanımı azaldı. Ayrıca fotoğrafta görülen makine demir tabak baskısı yapan bir fabrikada kullanılmıştır.

5. Electricity from Combustible Fuels (Doğada bulunan kalıntılardan elektrik enerjisi üretimi)

Bu makine dönemin mühendislik başyapıtlarından biri olarak geçmektedir. Ayrıca sanayi devriminin bilinmeyen sembollerinden biri olduğunu söyleyebiliriz. Bildiğiniz üzere kömürleşme süreci uzun bir dönemi kapsamaktadır. Bitkilerin ve hayvan kalıntıları yaklaşık 250 milyon sonra kömür kıvamına gelmektedir. Aynı zamanda bu kalıntılarından yakıt olarak kullanılabilecek olgunluğa gelmeleri 250 yıl sürmektedir. Bulunduğu dönemde alanının en verimli icatlarından biri olan bu makine kömür vb. yakıtları kullanarak elektrik enerjisini üretmek amacıyla kullanılmıştır.

6. Vertical Steam Engine (Dikey buhar makinesi)

Sanayi devriminin asıl sembollerinden biri olan buhar makineleri 19.yüzyılın teknolojik başarısı olarak geçmektedir. Bulunduğu dönemde yaşayan insanlar için çok büyük bir teknolojik adım olarak görülen buhar makineleri İsviçreli bilim insanı olan Christoph Bernoulli “insanlık şimdi istediği zaman güç üretebilecek güçte” diyerek bu büyük adımı yorumlamıştır. Buhar makinelerinin kullanım amacı buhardan mekanik enerji üretmektir. Buna en iyi örnek buharla çalışan trenler verilebilir. Buharın ürettiği baskı silindirin içinde bulunan pistonun ileri-geri hareket yapmasını sağlar.

Daha çok ayrıntı isteyenler için aşağıda belirtilmiş videonun 2:40 bölümünden sonra makinenin nasıl çalıştığını gözlemleyebilirler.

7. Lenoir’s Gas-Motor

1860 yılında J.Etienne Lenoir tarafından ilk içten yanmalı motor olarak patenti alınmış ve birçok amaçla kullanılmıştır. Çift birbirine paralel iki buhar makinesini belirli bir sistemle birleştirerek bir motor üretmiştir. Bu sistemle 1862 yılında ilk içten yanmalı motora sahip otomobili üretti. Bu otomobil ile yaklaşık 2,3 saat sürüş yaptı ve 10 kilometre yol katedebildi. Dönemin motorlarına göre yaklaşık %4’lük kazanç sağlayan Lenoir’in motoru yine de yeterince ekonomik değildi. Lenoir’in motorunun tarih açısından sahip olduğu bir başka önemli nokta ise ondan sonra gelecek motorların çalışma sistemi bu motora bakılarak oluşturulacağıdır.

8. Mercury-arc Rectifier (Civalı Redresör)

1902 yılında Peter Cooper Hewitt tarafından endüstriyel motorlara ve elektrikli lokomotifler gibi birçok taşıtın elektrik enerjisini sağlaması amacıyla üretilmiştir. New York’ta bulunan metro istasyonunun güç sistemi bu cihaz ile sağlanmıştır. Kısaca açıklamak gerekirse civalı redresörün çalışma amacı alternatif akımı doğrusal akıma dönüştürmektir. Fotoğrafta görülen cam tüpün içerisinde 3 ya da daha fazla elektrot(elektriğin giriş ya da çıkış yapabildiği iletken bir parça) bulunmaktadır. Belirli miktarda akımın etkisiyle tabanda bulunan civa buharlaşmaya başlamasıyla cam tüpün diğer ucuna doğru yükselir. Yükselmiş civa alternatif akım bağlanmış sisteme etki ederek, alternatif akımın yarattığı dalga fonksiyonunu ya da başka bir söylemle alternatif akımın yarattığı çift yönlü akımı engelleyerek tek yönlü akıma çevirir yani doğrusal akıma çevirir. Bu sistemde bulunan civanın görevi elektrik sistemlerinde bulunan diyot (AC sistemlerinde oluşan çift yönlü akımı sadece bir yöne dönüştüren devre elemanı) ile aynıdır diyebiliriz. Yüksek voltaja dayanıklı bir yapıya sahip olan civalı redresörler bazı yerlerde hâlâ kullanılmasına rağmen 1990 yılında New York metro hattından kaldırılmıştır.

9. Nükleer enerji geleceği gösteren mi yoksa yok eden bir yol mu ?

Avusturya’nın büyük kesimine hitap eden “Kronen Zeitung” adında olan gazetenin çıkarmış olduğu özel bir sayı. 1960 yılında Avusturya parlamentosunun aldığı Alman asıllı nükleer santral kararına atfen yayımlanmıştır. Nükleer merkezin kurulmasından 2 yıl önce yani 1976 yılında Avusturya devleti, nükleer enerjinin yararlı bir şey olduğunu anlatmak amacıyla etkinlikler düzenlemesine rağmen zaman geçtikçe Avusturya medyası tarafından daha çok eleştiri almaya başlar. Avusturya’nın Zwentendorf şehrine kurulması planlanan nükleer santral 15 Aralık 1978 yılında Avusturya parlamentosunda yaşanan konu ile ilgili zıtlıklardan dolayı oy verme sürecine gidilmiştir. Oy birliğiyle nükleer santral projesi durdurulmuş olup mart 1998’e kadar Avusturya’nın nükleer enerjiye karşı olduğunu dile getiren yasa yürürlüğe girer. Daha sonra 1997 yılında parlamentonun çıkardığı bir yasa ile Avusturya’ya nükleer enerji adı altında taşımacılık,deney ya da sanayi kurumlarının varlığını yasaklamış ve kendini anti-nükleer bir ülke olarak tanımlamıştır.

Kaynak : https://www.technischesmuseum.at/language/en-us/home ----> Buradan sergilenen sistemlerle ilgili daha çok bilgi sahibi olabilirsiniz.
  • Site İçi Yorumlar

En az 10 karakter gerekli
Makale gönderim sistemimize hoş geldiniz

Galeri Alanı

828 x 478